Lekki, pomidorowy sos zachęca do serwowania pulpetów z ryżem, makaronem czy też z kromką świeżego pieczywa :-) Takie lekkie i mięciutkie pulpety polecam w szczególności dla Dzieci oraz osób na wymagającej diecie np. chorych na WZW. Pierś z kurczaka umyj, osusz i oczyść np. z chrząstek. Zmiel w maszynce do mięsa. Apel chorych na raka jelita grubego do MZ Polska Koalicja Pacjentów Onkologicznych wraz z organizacjami działającymi na rzecz chorych na raka jelita grubego, EuropaColon Polska oraz Polskim Towarzystwem Stomijnym POL-ilko, zaapelowała do Ministra Zdrowia o dostęp do aktywnego leczenia w 3. i 4. linii dla chorych na raka jelita grubego. Wodę owsianą możesz pić na czczo, po przebudzeniu lub popijać w ciągu dnia. Dzięki temu łatwiej będzie powstrzymać się od sięgania po niezdrowe przekąski. Co więcej, ten napój jest bezpieczny dla osób z wysokim poziomem cukru we krwi i dla chorych na cukrzycę, ponieważ dostarcza organizmowi wolno trawione węglowodany. LECZENIE CHORYCH NA PRZERZUTOWEGO RAKA JELITA GRUBEGO Z MUTACJĄ BRAF V600 BRAF A PATOFIZJOLOGIA NOWOTWORÓW w transdukcji sygnału z receptorów błonowych dla czynników wzrostu. Według szacunków może dotyczyć 2,5–22% osób dorosłych, a u chorych z zespołem jelita drażliwego (IBS, ang. irritable bowel syndrome ) – nawet 75% osób z tej grupy. Pacjenci z SIBO mogą nie wykazywać żadnych objawów klinicznych bądź też spełniać kryteria diagnostyczne jak przy IBS. Z reguły wystarczy zdrowa dieta, bogata przede wszystkim w warzywa i owoce. Suplementację prebiotyków powinien zalecić lekarz w sytuacjach, gdy doskwierają nam zaparcia lub biegunki albo gdy przebyliśmy antybiotykoterapię, która może negatywnie wpłynąć na stan niezbędnej flory bakteryjnej w jelitach. 6. Błonnik. Regulujący wpływ na proces trawienia i wypróżniania wspomaga wydalanie toksyn, metabolitów, które zalegając w jelitach, zaburzają ich pracę i sprzyjają powstawaniu dysfunkcji. Łupiny babki jajowatej przyjmuje się w postaci kleiku na czczo. Przygotowuje się go z 2–3 łyżek ziół namoczonych przez 20 minut w wodzie. dla chorych, którzy muszą leżeć, w trakcie inwazyjnego leczenia nowotworu (np. chemioterapia, radioterapia). Na dietę lekkostrawną możesz przejść również wówczas, gdy jesteś zdrowa, ale czujesz się zmęczona lub masz nieznaczne kłopoty z trawieniem (np. nawracające wzdęcia). Możemy omlet odwrócić lub wstawić na chwilę do piekarnika na opcję grillowania. Na końcu posypujemy pietruszką. 3 szt. – jaja. 1/3 szt. – cukinia. ½ szt. – cebuli szalotki. 3 gałązki – pietruszka nać. 1 łyżka oleju 3 zboża. Sól, pieprz do smaku. Omlet z pieczarkami i papryką. Jajka rozbijamy na puszystą pianę Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej (2018) Dieta dla chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego w okresie remisji. Peppercorn M., Kane S. i wsp. (2020) Clinical manifestations, diagnosis, and prognosis of ulcerative colitis in adults, UpToDate. National Health Service (2017) Diverticular disease and diverticulitis. Klh8S. Celiakia, inaczej choroba trzewna, to autoimmunologiczna choroba mająca podłoże genetyczne. Jest chorobą wrodzoną i obecnie nie da się jej wyleczyć – trwa całe życie. Objawia się nietolerancją glutenu, czyli białka zapasowego, które występuje w pszenicy, życie, jęczmieniu i owsie1. Gluten działa na organizm bezglutenowca toksycznie – powoduje zanik kosmków jelitowych, które odpowiadają za przyswajanie składników odżywczych. Obecność glutenu prowadzi więc do upośledzenia wchłaniania pokarmu, witamin, minerałów i innych składników odżywczych ważnych dla organizmu. W efekcie powoduje to szereg trudnych do zdiagnozowania dolegliwości. Jak leczyć celiakię? Celiakii nie da się całkowicie wyleczyć. Jedynym rozwiązaniem jest dieta bezglutenowa, która – jeśli jest sumiennie przestrzegana – pozwala wyeliminować wszystkie objawy choroby trzewnej. Dieta bezglutenowa polega na całkowitym wyeliminowaniu ze swojego codziennego menu produktów spożywczych zawierających gluten. Więcej na ten temat w dziale dieta bezglutenowa. Jak zdiagnozować celiakię? Szacuje się, że na celiakię choruje obecnie co najmniej 1% populacji – dotyczy to także Polski. Co ważne, może się ona ujawnić w każdym wieku. Obecnie celiakia diagnozowana jest u osób między 30. a 50. rokiem życia, dwa razy częściej u kobiet niż u mężczyzn. Jej diagnozowanie, choć coraz częstsze, wciąż przysparza sporo problemów. Celiakia powoduje szereg objawów, które bywają charakterystyczne dla najróżniejszych schorzeń. Czerwona lampka powinna zapalić się każdemu, kto zmuszony jest do ciągłych wizyt u lekarzy różnych specjalności, a wciąż nie otrzymuje żadnej trafnej diagnozy. Celiakia jest nadal słabo rozpoznawalna. Celiakię diagnozuje się poprzez badania serologiczne z krwi. Przed wykonaniem badań należy skonsultować się z lekarzem gastroenterologiem – przejście na dietę bezglutenową bez tej konsultacji może zaburzyć wyniki ewentualnych badań i uniemożliwić postawienie trafnej diagnozy! Lekarz udzieli też wszelkich wskazówek, do których należy się stosować w dalszym procesie diagnozowania choroby. Jakie są objawy celiakii? Objawy celiakii mogą stanowić obszerny zbiór dolegliwości, co niestety utrudnia diagnozowanie tej choroby. Objawy mogą różnić się w zależności od wieku osób chorych. Najczęstsze objawy choroby trzewnej to: bóle brzucha wzdęcia biegunki zaparcia zespół jelita drażliwego niewyjaśniona utrata masy ciała niski wzrost nieprawidłowy rozwój u dzieci depresja niedobory witamin i minerałów (często anemia z niedoboru żelaza) – efekt upośledzonego wchłaniania wysoki poziom cholesterolu afty w ustach, wrzodziejące zapalenia jamy ustnej problemy ze szkliwem uczucie ciągłego zmęczenia dotkliwe bóle głowy częste złamania, przedwczesna osteoporoza, bóle w kościach i stawach zaburzenia neurologiczne problemy z płodnością współwystępowanie innych chorób autoimmunologicznych Alergia na gluten Celiakia, wbrew powszechnej opinii, nie jest alergią pokarmową – nie należy mylić ze sobą tych dwóch schorzeń. Gluten jest bardzo częstym alergenem, wymienia się go zaraz po mleku. U osób uczulonych na to białko wśród reakcji alergicznych wymienia się biegunkę, wymioty, pokrzywki skórne, katar, wstrząs anafilaktyczny, skurcze oskrzeli, zmiany skórne. Objawy te mogą występować natychmiast po spożyciu pokarmu zawierającego gluten albo z kilkugodzinnym lub nawet 1-2-dniowym opóźnieniem. Na razie jedyną pewną metodą diagnozowania alergii na gluten jest dieta eliminacyjna, z ponownym wprowadzeniem produktów zawierających uczulający gluten. Nadwrażliwość na gluten To trzeci rodzaj przypadłości, w której gluten powoduje liczne dolegliwości. U osób z nadwrażliwością na gluten można, przy pomocy badań laboratoryjnych, wykluczyć celiakię i alergię na pszenicę, nie obserwuje się właściwie zaniku kosmków jelitowych, a mimo to jedzenie produktów zawierających gluten powoduje podobne objawy. Osoby z tego rodzaju dolegliwością skarżą się najczęściej na bóle brzucha, wysypki, bóle głowy, ciągłe zmęczenie, biegunki, wzdęcia, zaparcia, anemię. Inne objawy to omdlenia, osłabienie, nudności, pieczenie w przełyku, zapalenie języka, uczucie przelewania w jelitach. Co ważne, nadwrażliwość na gluten nie ma podłoża genetycznego – oznacza to, że może pojawić się w trakcie życia i po jakimś czasie zniknąć. Jedynym sposobem leczenia jest przejście na dietę bezglutenową. 1 Czysty owies nie powoduje reakcji autoimmunologicznej, jednak uprawy owsa w Polsce są zanieczyszczone innymi zbożami – z tego powodu osoby będące na diecie bezglutenowej nie mogą spożywać produktów owsianych. Na polskim rynku dostępne są specjalne bezglutenowe odpowiedniki produktów owsianych – wytwarzane z czystego owsa. Strona główna Diety i żywienie Diety Nieswoiste choroby zapalne jelit – dieta. Zalecenia żywieniowe przy NChZJ Nieswoiste choroby zapalne jelit wymagają odpowiedniej diety, która jest ważnym elementem leczenia. Co mogą jeść osoby cierpiące na nieswoiste choroby zapalne jelit, a jakie produkty są zabronione? Są pewne zasady ogólne dotyczące diety przy nieswoistych chorobach zapalnych jelit, ale szczegółowe zalecenia zależą od tego czy choroba jest w remisji czy w fazie zaostrzenia. Sprawdź, jakie są zalecenia żywieniowe przy NChZJ. Nieswoiste choroby zapalne jelit – zalecenia żywieniowe dla osób chorych Spis treści Dieta w nieswoistych zapaleniach jelit: główne cele Dieta w nieswoistych zapaleniach jelit: punkt wyjścia Dieta dla chorych na NChZJ - ogólne zalecenia Niedożywienie w NChZJ NChZJ - żywienie w stanach zaostrzenia lub remisji Dieta przy NChZJ - produkty niewskazane i dopuszczalne Dieta przy NChZJ - zalecenia dodatkowe NZChJ a żywienie zgodnego z protokołem FODMAP Dieta w nieswoistych chorobach zapalnych jelit, jako jednoznaczne zalecenia żywieniowe, nie istnieje. Dlaczego? Bo pomimo wielu badań i znacznych postępów w zrozumieniu powstawania i przebiegu nieswoistych chorób zapalnych jelit, nie udało się ustalić jednolitych wskazówek dotyczących w tym samym stopniu wszystkich osób chorych. W przypadku nieswoistych zapaleń jelit dieta powinna być ustalana indywidualnie przez specjalistę. Dieta w nieswoistych zapaleniach jelit: główne cele przywrócenie lub utrzymanie właściwego stanu odżywienia osoby chorej złagodzenie aktywności stanów zapalnych i objawów regulowanie funkcjonowania układu odpornościowego organizmu zmniejszenie stanów predysponujących do zabiegów chirurgicznych zapobieganie powikłaniom pooperacyjnym W przypadku dzieci dochodzi jeszcze jeden cel: osiągnięcie i utrzymanie prawidłowej masy ciała oraz zapewnienie prawidłowego rozwoju fizycznego. Dieta w nieswoistych zapaleniach jelit: punkt wyjścia Planując odpowiednią dietę dla osób chorych na NChZJ, należy wziąć pod uwagę: stan odżywienia osoby chorej i rolę terapii odżywczej w zapobieganiu niedoborom pokarmowym wpływ składników odżywczych na powstawanie lub łagodzenie stanów zapalnych jelit wpływ składników odżywczych na regulowanie działania układu odpornościowego stosowane leczenie farmakologiczne etap choroby (stan zaostrzenia lub remisji) Dieta dla chorych na NChZJ - ogólne zalecenia Dieta powinna być pełnowartościowa, dobrana indywidualnie dla każdej osoby, pod względem wartości energetycznej i odżywczej, z uwzględnieniem stanu odżywienia i ewentualnych niedoborów pokarmowych. Zalecenia żywieniowe powinny uwzględniać fazę choroby. W ciężkich przypadkach zaostrzeń należy zastosować żywienie pozajelitowe. W okresie łagodniejszych zaostrzeń należy spożywać 5-6 posiłków dziennie, niewielkich objętościowo, dostarczać większą ilość białka pełnowartościowego pochodzącego z dobrych jakościowo ryb i mięs. Zalecana ilość białka w diecie jest większa od standardowej ilości w diecie osób zdrowych o około 150%. Potrawy powinny być podawane w postaci rozdrobnionej, gotowane lub pieczone w folii aluminiowej lub pergaminie (pulpety, pasty do pieczywa, drobno pokrojone kawałki, zupy kremy, przeciery warzywne i owocowe, purèe z warzyw, kisiele, itp.). Należy ograniczyć spożywanie produktów bogatych w błonnik pokarmowy i drażniących przewód pokarmowy (surowe warzywa, owoce ze skórką, grube kasze, orzechy, przetwory zbożowe z pełnego ziarna). Ogranicza się również słodkie mleko i napoje na bazie mleka. Mleko należy zastąpić napojami mlecznymi fermentowanymi. Założenia żywieniowe powinny uwzględniać stan odżywienia chorego. W przypadku stwierdzenia niedoborów pokarmowych należy wprowadzić produkty bogate w określone składniki, a jeśli niedożywienie jest znaczne lub przebieg choroby uniemożliwia uzupełnienie braków sposób tradycyjny, należy wprowadzić suplementację. Najczęściej spotykane niedobory dotyczą niedożywienia białkowego, witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A,D,E,K), witaminy C, B12, kwasu foliowego, żelaza (anemia), wapnia (osteopenia, osteoporoza), innych składników (magnezu, cynku, selenu). W przypadku występowania podejrzenia alergii należy wykonać odpowiednie badania i zastosować dietę eliminacyjną. Należy wykorzystywać produkty świeże, sezonowe, naturalne, dobrej jakości, mało przetworzone. Z diety należy wykluczyć produkty zawierające cukry rafinowane – ich spożywanie może prowadzić do zaostrzenia objawów choroby. Źródłem węglowodanów w diecie powinny być drobne kasze (manna, jaglana, kus-kus, drobne kasze jęczmienne, inne), jasne pieczywo, pieczywo graham, drobne makarony, ryż, warzywa będące dobrym źródłem skrobi: ziemniaki, bataty, marchew. Należy ograniczyć produkty zawierające długołańcuchowe kwasy tłuszczowe (oleje kokosowy, palmowy oraz masło kakaowe, orzechowe, masło, smalec). Tłuszczami spożywanymi podczas stosowania diety powinny być dobrej jakości oleje roślinne. Należy ograniczyć produkty wpływające drażniąco na przewód pokarmowy - potrawy twarde, w dużych kawałkach, smażone- warzywa zawierające twarde włókno pokarmowe (kapustne, strączkowe, niedojrzałe, twarde)- produkty wzdymające (warzywa kapustne, cebule, por, czosnek)- owoce zawierające drobne pestki (maliny, truskawki, jagody)Błonnik pokarmowy w diecie powinien pochodzić z warzyw, dojrzałych, miękkich owoców, pieczywa pszennego lub graham. Nie należy całkowicie wykluczać z diety owoców jagodowych (zawierających drobne pestki), lecz podawać je w formie przecierów, soków, galaretek z przecierów. Owoce te są doskonałym źródłem witamin i przeciwutleniaczy, co we wspomaganiu żywieniowym osób chorych ma ogromne znaczenie. Potrawy powinny być - gotowane (tradycyjnie, na parze)- pieczone (w folii aluminiowej lub pergaminie)- nie zaleca się smażenia oraz tradycyjnego pieczenia. Z diety należy wykluczyć potrawy z mięs i ryb surowych (befsztyk tatarski, sushi, tatr z ryb). Należy unikać ostrych przypraw. Należy zadbać o odpowiednią ilość płynów, szczególnie u osób cierpiących na chroniczne biegunki. Najlepsze do picia są: dobrej jakości woda, w tym wody mineralne, napoje izotoniczne, herbaty owocowe, wskazane jest picie ziół. Z diety należy wykluczyć produkty wysoko przetworzone typu fast-food, gotowe dania w proszku, słodycze, napoje gazowane. Warto rozważyć stosowanie odpowiednich suplementów diety, w tym probiotyków, witamin, składników mineralnych i preparatów podnoszących odporność organizmu. Niedożywienie w NChZJ Jednym z poważniejszych problemów u osób chorych w obydwu przypadkach NChZJ jest niedożywienie organizmu. W związku z obawami związanymi z możliwym zaostrzeniem objawów (bóle brzucha, biegunki itd.), występowaniem chronicznych zaparć, wrzodów jelit, przetok, wiele osób chorych ogranicza spożycie pokarmów, co w dłuższym czasie prowadzi do poważnych niedoborów energetycznych i składników odżywczych, takich jak, np. białko, tłuszcze czy witaminy i minerały. Zabiegi operacyjne, np. resekcja końcowego jelita krętego, również może prowadzić do ograniczenia wchłaniania tłuszczów i witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, U chorych często może dochodzić do niedoborów witamin (A, B, D , E, K, C), składników mineralnych ( wapnia, selenu, magnezu, cynku), oraz zmniejszenia aktywności enzymów. witaminy A, której źródłem są podroby (wątroba), tłuszcz rybi (tran) oraz warzywa bogate w beta – karoten: np. marchew, natka pietruszki, botwina, dynia i inne witaminy D - jej niedobór uzupełnią tran, ryby morskie i przetwory z ryb, a przede wszystkim ekspozycja na światło słoneczne witamina E - znajduje się w nasionach słonecznika, pestkach dyni (w formie zmielonej), olejach roślinnych witamina K - jej źródło to zielone warzywa i kiełki, oleje roślinne, algi morskie (np. spirulina, chlorella) Z kolei w obszarach zapalenia i bliznowacenia pogarsza się również wchłanianie białek. By uzupełnić niedobór tego składnika, warto sięgać po chude mięso i drób, ryby, owoce morza, jaja, produkty mleczne fermentowane, produkty zbożowe. To najlepsze źródło białka dla osób chorych na NChZJ. Niektóre niedobory pokarmowe mogą być spowodowane (lub pogłębiane) przez leki stosowane w leczeniu NChZJ - kortykosteroidy ograniczają wchłanianie wapnia, sulfasalazyna – folianów, a cholestiramina ogranicza wchłanianie witamin. Z kolei prednizon może prowadzić do niedoboru wapnia, potasu i cynku. Niektóre leki mogą powodować również niestrawność, zaburzenia smaku, nudności i wymioty. Niedobory żelaza, folianów, zaburzone wytwarzanie i wchłanianie witaminy B12, przewlekłe zapalenie, resekcja jelit i utrata krwi tkankowej bardzo często prowadzą do niedokrwistości (anemii). Warto podkreślić, że niedożywienie i anemia są powszechnie występującym problemem wśród dzieci z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit. Pierwiastek mineralny Najlepsze źródła pokarmowe dla osób chorych na NChZJ Kwas foliowy zielone warzywa liściaste, drożdże, natka pietruszki, jaja, wątróbka drobiowa Żelazo podroby, mięso, jaja, natka pietruszki, pestki dyni Wapń produkty mleczne fermentowane, serwatka, mleka roślinne (np. migdałowe), natka pietruszki, zmielone ziarna sezamu, sardynki, produkty wzbogacane wapniem, woda mineralna Cynk mięso, jaja, pieczywo, ryż, owoce Selen podroby (nerki), owoce morza, mięso, orzechy (szczególnie brazylijskie) Wszystkie czynniki związane z niedożywieniem wywierają ogromny wpływ na odporność komórkową organizmu, rozwój, wzrost i dojrzewanie płciowe u dzieci, gojenie się ran, równowagę azotu czy stan układu kostnego. Mogą prowadzić również do zwiększonej zachorowalności pooperacyjnej i spowolnienia leczenia. W przypadku stwierdzenia niedożywienia u pacjentów, priorytetem terapii żywieniowej jest uzupełnienie niedoborów pokarmowych, a w dłuższym czasie niedopuszczenie do ich ponownego powstawania. Trzeba jednak pamiętać, że w chorobach przewlekłych stwierdzenie niedoborów nie jest łatwe. Zazwyczaj trudno jest odróżnić zmiany wynikające z choroby od objawów związanych z niedożywieniem. W terapii odżywczej w nieswoistych zapaleniach jelit należy zachęcać osoby chore do stosowania prawie normalnej, wysokoodżywczej diety z uwzględnieniem koniecznych ograniczeń wynikających z indywidualnych nietolerancji i dolegliwości. NChZJ - żywienie w stanach zaostrzenia lub remisji Dieta proponowana w zaostrzeniach choroby powinna zostać zmodyfikowana w taki sposób, aby odciążyć i ochraniać jelita przed niekorzystnymi czynnikami. Interwencja żywieniowa jest w tym przypadku uzależniona od stopnia nasilenia objawów. W ostrych, ciężkich i nawracających objawach, przygotowaniu przedoperacyjnym u niedożywionych pacjentów, przetokach i innych jednostkach występujących w nieswoistych chorobach jelit często zaleca się żywienie pozajelitowe, które umożliwia remisję (hamowanie i ustąpienie objawów choroby). Osoby, których stan zdrowia się poprawił lub zaostrzenie objawów jest niewielkie, powinny stosować dietę łatwostrawną, wysokoenergetyczną i wysokoodżywczą z ograniczeniem spożycia produktów drażniących przewód pokarmowy. W okresie poprawy zdrowia (remisji) dieta pacjentów powinna opierać się na ogólnych zasadach pełnowartościowej diety łatwostrawnej i uwzględniać indywidualne zapotrzebowanie kaloryczne. Powinna zawierać również składniki pokarmowe wpływające na łagodzenie stanów zapalnych w przewodzie pokarmowym, poprawiające funkcjonowanie układu odpornościowego oraz prebiotyki. Należy wykluczyć szereg niesprzyjających pokarmów oraz rozważyć stosowanie odpowiedniej suplementacji. Dieta przy NChZJ - produkty niewskazane i dopuszczalne NChZJ są zaliczane do przewlekłych, nieinfekcyjnych chorób zapalnych, których powstawanie często jest związane ze spożywaniem określonych składników żywności. Stan zapalny jest reakcją organizmu (układu odpornościowego) na czynniki szkodliwe dla danej osoby. Wśród czynników żywieniowych najsilniejsze działanie wykazują gluten, białka mleka krowiego, produkty przetworzone. W związku z tym należy je wykluczyć. Ważny jest także sposób przygotowania potraw. Zabronione jest smażenie, pieczenie tradycyjne, obsmażanie przed duszeniem, grillowanie. Dopuszczalne jest gotowanie tradycyjne, na parze, pod ciśnieniem, pieczenie w folii i w pergaminie, gotowanie w małej ilości wody bez wcześniejszego obsmażania. Grupa produktów niewskazane dopuszczalne warzywa groch, fasola, bób, soja, inne strączkowe kapusta, kalafior, brukselka, kapusta czerwona, kiszona cebula, por, czosnek, szczypiorek papryka, ogórki, rzodkiewka marchew, buraki, pietruszka (korzeń i natka), seler, dynia, pomidory (bez skórki), szpinak, sałata, cykoria, cukinia, bakłażan, inne (wg indywidualnej tolerancji) owoce gruszki, śliwki, wiśnie, czereśnie, agrest, arbuz owoce niedojrzałe, całe owoce zawierające drobne pestki ( np. maliny, truskawki, jagody) owoce suszone, owoce z puszki bez skórki, gotowane, przecierane, bez pestek banany, brzoskwinie, jabłka, morele, pomarańcze truskawki, maliny, porzeczki, jeżyny, jagody, poziomki (przecier) produkty mleczne słodkie mleko napoje mleczne owocowe, słodzone, z dodatkiem syropu glukozowo – fruktozowego tłuste sery, sery pleśniowe, topione, ser feta, mozzarella śmietana i śmietanka o wysokiej zawartości tłuszczu mleko skondensowane, mleko w proszku napoje mleczne fermentowane jogurt, kefir, serwatka chudy ser twarogowy, – zgodnie z indywidualną tolerancją Produkty zbożowe pieczywo razowe, z grubego przemiału, żytnie grube kasze: kasza gryczana, pęczak pszenny i jęczmienna makaron pełnoziarnisty drobne kasze (manna, jaglana, kus-kus) ryż płatki owsiane, kukurydziane makaron ryżowy jasne pieczywo, pieczywo graham (w ograniczonej ilości) drobne makarony Mięso i produkty mięsne, ryby wieprzowina baranina tłusty drób (kaczka, gęś) pasztety, kiełbasa, salceson, wędliny peklowane, kaszanka, parówki, salami konserwy mięsne tłuste ryby, w tym wędzone (makrela, łosoś, halibut, węgorz, inne tłuste) pikantne konserwy rybne chude mięso: wołowina, cielęcina, mięso królika chudy drób: mięso z indyka, kurczaka chude wędliny chude ryby: dorsz, pstrąg, sandacz, szczupak, sola Napoje alkohol kawa mocna herbata napoje słodzone, kolorowe, gazowane, z zawartością słodzików (sorbitol, mannitol, ksylitol) soki warzywne woda mineralna i źródlana słaba herbata napary owocowe i ziołowe Słodycze znaczne ilości cukru miód czekolada ciastka i batony wysokoprzetworzone, batony z pełnymi ziarnami zawierające, kakao, orzechy, chałwa niewielkie ilości cukru niskosłodzone napoje dżemy niskosłodzone bez pestek Inne majonez pikantny ketchup musztarda ocet warzywa marynowane (w occie) pikantne przyprawy: papryka ostra, pieprz, pieprz cayenne, chilli sól sok z cytryny koperek, majeranek, tymianek, lubczyk, rozmaryn, kurkuma, imbir (w niewielkiej ilości) cynamon, wanilia Dieta przy NChZJ - zalecenia dodatkowe Nieswoiste choroby zapalne jelit charakteryzują się nieprawidłową odpowiedzią układu odpornościowego osoby chorej na pokarm w jelitach. W takiej sytuacji komórki odpornościowe stają się nadreaktywne - koncentrują się w błonie śluzowej jelita, powodując uszkodzenia tkanek, stan zapalny, a w konsekwencji dalsze uszkodzenia jelit. Niewłaściwa odpowiedź układu immunologicznego może dotyczyć jelit lub komórek całego układu pokarmowego. Ponadto, przewlekły proces zapalny w jelitach powoduje nasilony stres oksydacyjny i powstawanie wolnych rodników. Komórki układu odpornościowego są szczególnie wrażliwe na działanie reaktywnych form tlenu. Działanie przeciwutleniające w żywności posiadają antyoksydanty, znajdujące się w niektórych warzywach i owocach. Ponadto wiele związków roślinnych posiada również silną zdolność do hamowania reakcji zapalnej. Wśród związków mających działanie przeciwzapalne i/lub przeciwutleniające są kurkumina (jest żółtym barwnikiem stosowanym w mieszankach przyprawowych) polifenole (np. zielona herbata) antocyjany (wiśnie, żurawina, maliny, truskawki, jagody) karotenoidy (marchew, dynia, morele, natka pietruszki,) likopen (pomidory, inne czerwone owoce i warzywa) witamina C (owoce dzikiej róży, rokitnik, czarna porzeczka, natka pietruszki, papryka, owoce jagodowe) witamina E (pestki dyni, słonecznika, kiełki, oleje roślinne) Szczególne właściwości we wspomaganiu leczenia NChZJ przypisuje się kwasom tłuszczowym omega 3 (kwas α–linolenowy -ALA, arachidonowy – AA, EPA oraz DHA) oraz omega 6 ( kwas linolowy (LA) i γ–linolenowy (GLA), należące do dużej grupy Wielonienasyconych Kwasów Tłuszczowych (WNKT). Kwasy te posiadają udokumentowane, silne właściwości wygaszające stan zapalny, mają działanie regulujące funkcjonowanie układu odpornościowego organizmu. Wykazują działanie przyspieszające remisję choroby w fazie ostrej choroby. Dodatkowo, kwasy tłuszczowe EPA mają wpływ na poprawę apetytu, co przy zagrożeniu niedożywieniem u osób chorych ma duże znaczenie. Warto podkreślić, że zbyt duża ilość kwasów rodziny omega 6 w stosunku do omega 3 może przyspieszać, a nie spowalniać powstawanie procesu bogate w kwasy tłuszczowe omega-3 i omega 6 zalecane w diecie osób z NChZJ to przede wszystkim: ryby morskie (łosoś, makrela, śledzie, sardynki) nasiona roślin oleistych (siemię lniane, nasiona konopi, dyni, rzepaku, czarnuszka – do spożywania w postaci zmielonej). Źródła WNKT w diecie to również oleje roślinne - z krokosza barwierskiego, niskoerukowy olej rzepakowy, olej lniany, słonecznikowy, sojowy , kukurydziany, z pestek winogron. Kolejnym, bogatym źródłem tych kwasów są algi morskie (Crypthecodinium Cohniei oraz Schizochytrium sp), które są wykorzystywane do wzbogacania w kwasy omega 3 płatków śniadaniowych, przetworów mlecznych i produktów specjalnego przeznaczenia żywieniowego. Inne, niezbędne w poprawie zdrowia składniki żywności to: Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA – kwas octowy, propionowy i masłowy) Są wytwarzane przez drobnoustroje naturalnie bytujące w jelicie grubym. Związki te są są podstawowym źródłem energii dla komórek śródbłonka jelit oraz stanowią ważny element w szeroko pojętym, prawidłowym funkcjonowaniu mikroflory jelitowej człowieka. W większości współczesnych badań podkreśla się ogromne znaczenie odpowiedniego składu drobnoustrojów wchodzących w skład ekosystemu jelitowego na zdrowie człowieka, w tym na funkcjonowanie jelit oraz prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego u ludzi. Prawidłowa flora bakteryjna ma duże znaczenie w utrzymaniu zdrowej struktury i funkcji jelit oraz w ochronie organizmu przed nadmiernym rozwojem drobnoustrojów patogennych. Kwas masłowy oprócz tego, że jest materiałem energetycznym dla komórek błon jelitowych, zmniejsza nasilenie biegunek przywraca regenerację nabłonka jelitowego, wspiera funkcje jelit i ich prawidłową motorykę. Badania potwierdzają również działanie przeciwzapalne kwasów SCFA. Kwas masłowy występuje w niewielkich ilościach w przetworach mlecznych i produktach roślinnych fermentowanych, jednak ilości te nie mają znaczenia we wspomaganiu poprawy zdrowia u osób chorych. Probiotyki i prebiotyki Drobnoustroje naturalnie bytujące w przewodzie pokarmowym (probiotyczne bakterie jelitowe) biorą udział w procesach fermentacyjnych, przetwarzaniu i pozyskiwaniu energii z pożywienia, produkcji witaminy K, B12, wpływają na działanie systemu odpornościowego. U osób z NChZJ często występuje nietolerancja organizmu w stosunku do własnej flory jelitowej. Ryzyko wystąpienia infekcji wynikających z nieprawidłowości w proporcjach flory jelitowej są często związane np. ze stosowaniem leków immunosupresyjnych, glikokortykosteroidów i innych. Uregulowanie mikroflory przewodu pokarmowego może mieć duże znaczenie wspomagające leczenie,a jednym ze sposobów jest tutaj dostarczanie produktów będących dobrą pożywką dla bakterii probiotycznych. Prebiotyki są substancjami nie ulegającymi trawieniu w jelicie cienkim, które stanowią pożywkę dla prawidłowej flory bakteryjnej w jelicie grubym. Tym samym korzystnie wpływają na równowagę między pożądanymi a patogennymi mikroorganizmami. Podczas fermentacji prebiotyków wytwarzane są wspomniane wyżej krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe. Ponadto pomagają utrzymać właściwe pH w jelitach, przyspieszają procesy regeneracji nabłonka jelitowego i wytwarzanie śluzu, poprawiają i zwiększają wchłanianie wapnia i innych składników odżywczych. Wśród prebiotyków znajdują się związki zaliczane do rozpuszczalnych frakcji błonnika, inulina i fruktooligosacharydy. Ich najlepszym, naturalnym źródłem żywieniowym są szparagi, cykoria, karczochy, pszenica, banany, ziemniaki i mikroflora jelit ma tak duże znaczenie w przebiegu NchZJ, podczas choroby często zaleca się stosowanie suplementów zawierających bakterie probiotyczne. Witamina A - w kontekście NChZJ bierze udział właściwym funkcjonowaniu układu immunologicznego poprzez jej udział w dojrzewaniu komórek odpornościowych. Ponadto, β-karoten (prowitamina witaminy A) wykazuje silne działanie ochronne na układ odpornościowy. Produkty bogate w witaminę A to przede wszystkim produkty pochodzenia zwierzęcego: podroby – szczególnie wątroba, sery żółte, niektóre gatunki ryb. Najlepsze źródła karotenu to warzywa czerwone, pomarańczowe, żółte oraz zielone: np. marchew, natka pietruszki, jarmuż, botwina, dynia i inne. Witamina E - mechanizm jej działania na komórki odpornościowe polega na zabezpieczaniu przed utlenieniem kwasów tłuszczowych wchodzących w skład błon biologicznych. Posiada również zdolność wspomagania komórek i niwelowania skutków działania wolnych rodników. Dobrym źródłem witaminy E są nasiona słonecznika, pestki dyni, oleje roślinne, migdały, orzechy laskowe. Witamina D – wykazuje działanie regulujące układu odpornościowego, działanie ochronne, ma również duże znaczenie w łagodzeniu dolegliwości oraz znacznej poprawie zdrowia osób chorych. Większość witaminy D w organizmie jest wytwarzane w procesie przemian zachodzących w skórze pod wpływem promieni słonecznych (UV-B). Źródłem żywieniowym są ryby morskie (łosoś, makrela, śledzie), olej z ryb oraz pokarmy wzbogacane. Warto pamiętać, że do skutecznego wchłaniania się witaminy D3 w jelitach niezbędna jest obecność tłuszczu. Selen - jest ważnym składnikiem wielu enzymów w tym chroniących błony komórkowe przed utlenianiem, sprzyja również zwiększonej aktywności komórek układu odpornościowego. Bogatym źródłem selenu są produkty o dużej zwartości białka, np. w podroby (szczególnie nerki), owoce morza, mięso, przetwory mleczne oraz orzechy. Cynk – wywiera wpływ na wszystkie podstawowe procesy życiowe, prawidłowa ilość cynku w diecie przywraca prawidłową odpowiedź odpornościową organizmu. Najważniejszym źródłem cynku w diecie jest mięso i przetwory mięsne, sery, jaja, pieczywo, ryż, owoce. Żelazo – jest składnikiem enzymów biorących udział w procesie utleniania, ma również wpływ na prawidłowe działanie komórek układu odpornościowego. Niedobór żelaza sprzyja powstawaniu anemii u osób chorych, zwiększa również ryzyko infekcji. Dobre źródła żelaza w diecie to podroby, mięso, jaja, natka pietruszki, pestki dyni, pieczywo oraz produkty spożywcze wzbogacane. Produkty bogate w żelazo powinny być spożywane razem z zawierającymi znaczne ilości witaminy C (natka pietruszki, papryka, czarna porzeczka, inne warzywa i owoce), która poprawia przyswajalność żelaza. Glutamina (GLN) – jest aminokwasem endogennym (wytwarzanym przez organizm). Jedną z funkcji tego związku jest podwyższanie odporności poprzez wytwarzanie antyoksydantów oraz glutationu, substancji warunkującej tempo powstawania komórek układu odpornościowego. Glutamina wpływa również na szczelność bariery jelitowej obniżonej przez proces zapalny w jelitach oraz wpływa na wchłanianie składników odżywczych i równowagę bakteryjną. W przypadku niedoboru glutaminy w organizmie, zaleca się dostarczanie jej z zewnątrz. Suplementacja może poprawić stan jelit i ich funkcjonowanie. NZChJ a żywienie zgodnego z protokołem FODMAP Dieta eliminacyjna FODMAP odnosi się do tymczasowego schematu żywienia, który zawiera małą ilość związków określonych FODMAP. Związki te, to łatwo fermentujące węglowodany, fruktoza, laktoza, fruktany, które są dość słabo wchłaniane i łatwo fermentują w dolnej części jelita grubego. Podczas fermentacji powstaje dwutlenek węgla, wodór lub gaz metanowy, co powoduje rozciąganie i rozszerzenie jelita. To z kolei sprzyja nasileniu objawów w chorobach zapalnych jelit. Dieta wymaga podziału produktów na zawierające znaczne ilości węglowodanów łatwofermentujących oraz te o niskiej ich zawartości. FODMAP występuje głównie w produktach mlecznych, roślinach strączkowych, niektórych owocach i warzywach. Podczas stosowania diety znacznie ogranicza się produkty bogate w FOODMAP, za to wprowadza te o ich niskiej zawartości. Produkty niezalecane w diecie FODMAP rośliny strączkowe: fasola, ciecierzyca, soja,, soczewica produkty mleczne: mleko, śmietana, mleko skondensowane, mleko w proszku, twaróg, serki - mascarpone, ricotta warzywa: brokuły, kalafior, brukselka, kapusta, szparagi, karczochy, patisony, groszek zielony, cebula, czosnek, por, buraki , grzyby, koper włoski owoce: jabłka, gruszki,arbuz, mango, nektarynki, brzoskwini, morele, śliwki, owoce suszone, owoce z puszki produkty zbożowe z pszenicy i żyta inne: syrop sgluko-zowo-fruktozowy, słodziki (sorbitol, mannitol, maltitol, ksylitol) syrop z agawy, miód Produkty zalecane w diecie FODMAP to warzywa: ogórki, pomidory, cukinia, bakłażan, marchew, kukurydza, sałata mleko roślinne: migdałowe, kokosowe, ryżowe, mleko bez laktozy ryby mięso pieczywo i makaron bezglutenowe płatki: owsiane i kukurydziane mąka ziemniaczana komosa ryżowa cukier kryształ stewia i inne Badania potwierdzają, że stosowanie diety zawierającej niewielkie ilości FODMAP jest skuteczne wspomaganiu leczenie u osób z NChZJ ze współwystępującymi zaburzeniami czynnościowymi jelit. Przestrzeganie zaleceń prowadzi do złagodzenia lub ustąpienia dolegliwości. Więcej o diecie FODMAPLiteratura:1. Baczewska-Mazurkiewicz, D., & Rydzewska, G. (2011). Problemy żywieniowe pacjentów z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit. Przegl Gastroenterol, 6(2), Bołonkowska, O., Pietrosiuk, A., & Sykłowska-Baranek, K. (2011). Roślinne związki barwne i ich właściwości biologiczne oraz możliwości wytwarzania w kulturach in vitro. Biuletyn Wydziału Farmaceutycznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, 1, Banasiewicz, Tomasz, et al. Kliniczne aspekty zastosowania kwasu masłowego w postępowaniu dietetycznym w chorobach jelit. Prz Gastroenterol, 2010, 5: Bartnik, Witold. "Wytyczne postępowania w nieswoistych chorobach zapalnych jelit." Gastroenterology Review/Przegląd Gastroenterologiczny (2007): Campos, Fábio Guilherme, et al. "Inflammatory bowel diseases: principles of nutritional therapy." Revista do Hospital das Clínicas (2002): Dymarska, Ewelina, et al. "Naturalne modyfikatory odpowiedzi immunologicznej." (2016).dostęp: , Forbes, A., Escher, J., Hébuterne, X., Kłęk, S., Krznaric, Z., Schneider, S., ... & Bischoff, S. C. (2017). ESPEN guideline: Clinical nutrition in inflammatory bowel disease. Clinical Nutrition, 36(2), Gibson, G. R., & Roberfroid, M. B. (1995). Dietary modulation of the human colonic microbiota: introducing the concept of prebiotics. The Journal of nutrition, 125(6), Grzybowski, A., Trafalska, E., & Grzybowska, K. (2002). Ekoterapeutyki a nieswoiste zapalenia jelit. Ped. Wsp. Gastroenterol. Hepatol. Żyw. Dz, 4, Hamilton-Miller, J. M. T. (2004). Probiotics and prebiotics in the elderly. Postgraduate Medical Journal, 80(946), Igielska-Kalwat, J., Gościańska, J., & Nowak, I. (2015). Karotenoidy jako naturalne antyoksydanty. Advances in Hygiene & Experimental Medicine/Postepy Higieny i Medycyny Doswiadczalnej, Khan, M. A., Nusrat, S., Khan, M. I., Nawras, A., & Bielefeldt, K. (2015). Low-FODMAP diet for irritable bowel syndrome: is it ready for prime time?. Digestive diseases and sciences, 60(5), Kuczyńska, Barbara, et al. Krótko łańcuchowe kwasy tłuszczowe–mechanizm działania, potencjalne zastosowanie kliniczne oraz zalecenia dietetyczne. Nowiny Lekarskie, 2011, Pawlak, Katarzyna, et al. "DIETA L-FODMAP W LECZENIU ZESPOŁU JELITA DRAŻLIWEGO." Czasopismo poświęcone zagadnieniom badań ochrony zdrowia i środowiska Wersja internetowa wydawanego czasopisma jest wersją Laurent, et al. "Crohn's disease: beyond antagonists of tumour necrosis factor." The Lancet (2008): Radwan, Piotr, et al. "Niedokrwistość w nieswoistych zapaleniach jelit–etiopatogeneza, rozpoznawanie i leczenie." Prz Gastroenterol 5 (2010): Stochel-Gaudyn, Anna. Ocena stężenia wybranych pierwiastków śladowych i metali ciężkich u dzieci z nowo rozpoznaną nieswoistą zapalną chorobą jelit. Diss. 2015. 17. Szymanowska, Urszula. "Antocyjany–polifenole o szczególnych właściwościach." (2013) dostęp - Wołkowicz, T., Januszkiewicz, A., & Szych, J. (2014). Mikrobiom przewodu pokarmowego i jego dysbiozy jako istotny czynnik wpływający na kondycję zdrowotną organizmu człowieka. Organ Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego–Państwowego Zakładu Higieny I Polskiego Towarzystwa Mikrobiologów, 223. Odpowiednio zbilansowana dieta dostarcza człowiekowi wszystkich niezbędnych składników odżywczych (węglowodanów, tłuszczów, białka, witamin, składników mineralnych, wody i błonnika pokarmowego) we właściwych proporcjach. Dzięki temu organizm otrzymuje energię do prawidłowego funkcjonowania. Prawidłowe odżywianie nabiera szczególnego znaczenia w okresie choroby nowotworowej, która ma najczęściej charakter przewlekły. Obecność guza nowotworowego w organizmie powoduje, że zmianie ulegają potrzeby żywieniowe pacjenta oraz możliwości przyjmowania pokarmów i przyswajania składników odżywczych. Jak powinien odżywiać się pacjent onkologiczny? Jak wygląda dieta w chorobie nowotworowej? Poznaj zalecenia żywieniowe w trakcie choroby nowotworowej. Dieta w trakcie choroby nowotworowej W trakcie leczenia onkologicznego wszystkie spożywane posiłki powinny być odpowiednio zbilansowane i dostarczać pacjentowi niezbędnych składników odżywczych. Szczególnie istotne w okresie terapii jest dostarczenie organizmowi ściśle określonej podaży białka oraz energii. Właściwy sposób żywienia w trakcie leczenia onkologicznego jest integralnym elementem terapii. Może ograniczyć ryzyko wystąpienia powikłań w okresie leczenia operacyjnego, zminimalizować skutki uboczne chemioterapii czy radioterapii oraz pozytywnie stymulować układ odpornościowy i naturalne siły obronne organizmu do walki z nowotworem. Zasadniczą rolą tzw. dietoterapii wśród pacjentów z chorobami nowotworowymi jest: utrzymanie właściwej masy ciała i niepoduszczenie do rozwoju niedożywienia poprzez dostarczenie odpowiedniej ilości energii oraz składników odżywczych (białek, tłuszczy, węglowodanów); redukcja skutków ubocznych terapii onkologicznej; stymulacja sił obronnych organizmu; poprawa jakości życia chorego. PRZEJDŹ DO: NIEDOŻYWIENIE W CHOROBIE Zalecenie żywieniowe w chorobie nowotworowej Dieta osoby chorej na raka powinna opierać się generalnie na ogólnych zasadach zdrowego żywienia. Nierzadko wymaga wprowadzenia dodatkowych modyfikacji związanych z lokalizacją guza nowotworowego, stadium zaawansowania choroby, rodzajem stosowanej terapii czy wiekiem chorego. Jak w tym kontekście powinien odżywiać się pacjent onkologiczny? Dieta chorych na raka powinna: opierać się na zasadach diety lekkostrawnej (rezygnacja z potraw smażonych, wędzonych, konserwowanych, ostrych przypraw i używek); uwzględniać zwiększone zapotrzebowanie chorego na energię i białko; oszczędzać zajęty narząd, szczególnie gdy choroba nowotworowa dotyczy układu pokarmowego; zapewniać odpowiednią podaż płynów (minimalnie 2 litry płynów każdego dnia); uwzględniać preferencje żywieniowe i smakowe pacjenta. Pacjent onkologiczny nie powinien samodzielnie wykluczać ze swojej diety żadnych składników odżywczych. Im więcej różnorodnych produktów w codziennej diecie, tym mniejsze prawdopodobieństwo rozwoju niedoborów żywieniowych. Jeśli masz wątpliwości jakie są optymalne dla Ciebie zalecenia żywieniowe w trakcie choroby nowotworowej – poproś o pomoc dietetyka lub zwróć się do swojego lekarza. W czasie trwania terapii onkologicznej ogólne zalecenia żywieniowe mogą wymagać modyfikacji. Decydującą rolę odgrywa aktualny stan zdrowia. W przypadku jeśli jest on ciężki np. chory nie może odżywiać się samodzielnie, jest po operacji chirurgicznej w obrębie przewodu pokarmowego lub gdy występują nasilone skutki uboczne leczenia, to może istnieć konieczność zastosowania diety o zmienionej konsystencji (papkowatej, płynnej) lub nawet żywienia sztucznego (dojelitowego lub pozajelitowego). POLECAMY: LECZENIE ŻYWIENIOWE Dotychczas nie opracowano diety, która jest zalecana przez specjalistów w czasie leczenia onkologicznego. Najlepiej, aby dieta była ustalana indywidualnie dla każdego pacjenta. Jest to kluczowe, ponieważ terapii towarzyszą często różne dolegliwości, które w poszczególnych przypadkach mają odmienny przebieg i nasilenie. Każdy z nas ma również inne preferencje i upodobania żywieniowe. Dieta pacjenta onkologicznego musi być zbilansowana i i dostarczać niezbędnych składników odżywczych. Bardzo ważną rolę odgrywa białko, które ma za zadanie odbudować komórki i tkanki oraz energia. Prawidłowa dieta w chorobie nowotworowej = białko + tłuszcze + węglowodany Energia Zapotrzebowanie na energię i niektóre składniki odżywcze w czasie choroby nowotworowej może zwiększyć się u pacjenta nawet o 20% w stosunku do osoby zdrowej, tej samej płci i w tym samym wieku. Jest to związane z nasilonym metabolizmem, który wynika z obecności guza nowotworowego i mobilizacji układu odpornościowego do walki z rakiem. Pacjenci, którzy z różnych względów mają problem z przyjmowaniem odpowiednio zbilansowanej diety, która pokrywała by ich zapotrzebowanie energetyczne mogą skorzystać z gotowych preparatów – tzw. dietetycznych środków spożywczych specjalnego przeznaczenia medycznego. Diety kompletne występują najczęściej w postaci wysokoenergetycznego i wysokobiałkowego płynu w butelkach. Ich wspólną cechą jest stały skład, dzięki czemu dostarczają one choremu niezbędnej ilości białek, tłuszczów, węglowodanów, mikroelementów oraz witamin i mogą stanowić dodatkowe lub jedyne źródło jego pożywienia. Na rynku dostępne są zarówno diety standardowe przeznaczone dla każdego, jak i dietetyczne środki spożywcze specjalnego przeznaczenia medycznego dedykowane konkretnym grupom pacjentów np. w przebiegu choroby nowotworowej. Średnie zapotrzebowanie energetyczne u dorosłego pacjenta z rozpoznaną chorobą nowotworową (bez cech niedożywienia) powinno wynosić 25-35 kcal/kg należnej masy ciała na dobę. U chorych z objawami wyniszczenia lub zagrożonych jej rozwojem – zapotrzebowanie zwiększa się nawet do 40-45 kcal/kg należnej masy ciała na dobę. W przypadku pacjentów leżących zapotrzebowanie na energię powinno wynosić 20-25 kcal/kg należnej masy ciała na dobę. Białko w diecie pacjenta onkologicznego Podczas choroby w organizmie istotnie zwiększa się zapotrzebowania na białko – układ odpornościowy pracuje intensywniej niż zwykle, odbudowując uszkodzenia powstałe w wyniku leczenia. Podstawowe zapotrzebowanie na białko u dorosłego pacjenta z rozpoznaną chorobą nowotworową powinno wynosić 15-20% energii ogółem – średnio jest to 1,3g/kg na dobę. Należy pamiętać o odpowiednim stosunku spożycia białek pochodzenia zwierzęcego i roślinnego (stosunek powinien wynosić 1:1). Najbardziej wartościowe w diecie onkologicznego są białka pochodzące z produktów zwierzęcych np. jaja, ryby, chude mięso czy produkty mleczne. Nadmierna podaż białka (tj. > 2g/kg należnej masy ciała na dobę) nie przyczynia się do poprawy bilansu azotowego i może niepotrzebnie obciążyć organizm produktami przemiany azotowej. Pacjenci poddawani radioterapii okolic jamy brzusznej powinni zwrócić szczególną uwagę na rodzaj spożywanego białka, gdyż obowiązuje ich w tym czasie tzw. dieta bezmleczna (wykluczenie spożycia mleka i przetworów mlecznych). Tłuszcze w diecie chorego na raka Według obecnych standardów tłuszcze powinny stanowić ok. 30-50% zapotrzebowania energetycznego. W praktyce klinicznej zazwyczaj planuje się ich spożycie na poziomie 25-30% (0,8-1,5g /kg na dobę) dziennego zapotrzebowania energetycznego. W pierwszej kolejności należy zawsze zwrócić uwagę na ilość i jakość spożywanych tłuszczy. Ich podstawowym źródłem w diecie powinny być: ryby, chude mięso drobiowe (bez skóry), oleje roślinne, nasiona i orzechy. Szczególne istotne właściwości w przebiegu leczenia chorób nowotworowych przypisuje się wielonienasyconym kwasom tłuszczowym (WKT), a szczególnie kwasom z rodziny omega-3, gdyż przyczyniają się do wzmocnienia odporności, poprawiają pracę mózgu, zmniejszają stan zapalny, proces przerzutowania i rozwój wyniszczenia nowotworowego. Mogą również wpływać na każdy z etapów kancerogenezy (inicjację, promocję, progresję) poprzez indukowanie apoptozy oraz hamowanie proliferacji. Warto wiedzieć, że tłuszcz występuje pod dwoma postaciami: tzw. „tłuszcz widoczny” (świadomie spożywany np. w postaci masła czy olejów) oraz „tłuszcz niewidoczny” (ukryty w przetworzonej żywności np. słodyczach, wędlinach, mięsie). Aby w jak największym stopniu wykorzystać wartość zdrowotną tłuszczów roślinnych, zaleca się spożywać je na surowo np. jako dodatek do sałatek czy surówek. Węglowodany Podaż energii z węglowodanów powinna wynosić 35-50%. Ich rekomendowanym źródłem są pełnoziarniste produkty zbożowe np. kasze, ryż, pieczywo, makaron oraz warzywa i owoce. Nie więcej niż 10% energii może pochodzić z cukrów prostych, które znajdują się głównie w sacharozie (cukrze stołowym), słodyczach czy owocach. W trakcie leczenia przeciwnowotworowego zaleca się do minimum ograniczyć spożycie węglowodanów prostych, gdyż stanowią one źródło energii dla wzrostu guza. Komórki rakowe są w stanie zużyć kilkaset gramów glukozy w ciągu doby. Dodatkowo, nadmiar cukrów prostych w diecie może nasilić skutki uboczne leczenia onkologicznego. Ważne jest, aby węglowodany stanowiły określony procent w diecie, gdyż tylko wtedy białko może być w pełni wykorzystywane na potrzeby budulcowe. Osoby z guzami umiejscowionymi w obrębie przewodu pokarmowego powinny unikać w swojej diecie pieczywa razowego i produktów na bazie mąki razowej – zamieniając je na łatwiej strawne pieczywo pszenne. Podobna zasada dotyczy warzyw i owoców – jeżeli chory ma trudności ze spożywaniem ich w postaci świeżej, to należy poddać je odpowiedniej obróbce termicznej np. pieczeniu, gotowaniu lub duszeniu. PRZEJDŹ DO: WSPARCIE ŻYWIENIOWE Witaminy i antyoksydanty Wraz z toczącym się w organizmie procesem zapalnym, który związany jest z obecnością guza nowotworowego oraz stresem towarzyszącym chorobie zwiększeniu ulega zapotrzebowanie organizmu na antyoksydanty (przeciwutleniacze). Szczególną rolę odgrywają w tym kontekście witaminy C, E, beta-karoten, cynk, selen, miedź, magnez, mangan oraz one substancje bioaktywne – koenzym Q10, polifenole (flawonoidy, izoflawony, fitoestrogeny, katechiny, stilbeny i ligniny) oraz fitosterole. Dostarczane z pożywieniem do organizmu antyoksydanty mają zdolność blokowania wolnych rodników i neutralizowania ich szkodliwego działania – uszkadzania błon komórkowych. Antyoksydanty zaleca się dostarczać w naturalnej postaci z dietą. Dieta w chorobie nowotworowej – czego unikać Ważne znaczenie w diecie osób chorych na raka ma unikanie żywności zawierającej substancje, które mogą mieć szkodliwy i kancerogenny wpływ na organizm. Są to: aflatoksyny (obecne w spleśniałych ziarnach zbóż i starych orzechach), heterocykliczne aminy i policykliczne węglowodory aromatyczne (powstałe w czasie wędzenia, przedłużonego grillowania lub smażenia w wysokich temperaturach), n-nitrozwiązki, azotany i azotyny (stosowane do konserwowania żywności), sól kuchenna i alkohol. PRZEJDŹ DO: DIETA PODCZAS RADIOTERAPII Żywienie pacjenta onkologicznego – wskazówki Jeżeli dobrze tolerujesz leczenie onkologiczne, a Twój lekarz/dietetyk nie zaleca wykluczenia danego składnika odżywczego lub produktu spożywczego, to nie rób tego na własną rękę! Im więcej różnorodnych produktów znajdzie się w Twojej codzienne diecie, tym będzie ona mniej monotonna. Dzięki temu zyskasz pewność, że Twój organizm otrzyma wszystkie istotne składniki odżywcze. staraj się jeść każdego dnia 5 porcji warzyw i owoców – w takiej formie, w jakiej nie będą powodowały dolegliwości bólowych ze strony przewodu pokarmowego; zamieniaj tłuszcze zwierzęce na roślinne – najbardziej wartościowe są te surowe dodawane do gotowych potraw; ogranicz spożycie soli, która podrażnia błonę śluzową wyścielającą przewód pokarmowy, a dodatkowo zwiększa ryzyko rozwoju raka żołądka; staraj się traktować żywienie jako integralną część leczenia – wszystkie Twoje posiłki powinny być urozmaicone, estetycznie podane oraz wyróżniać się atrakcyjnym zapachem i smakiem; nie bój się prosić o pomoc! Jeżeli nie masz siły, aby samodzielnie przygotować posiłek, poproś o pomoc Twoich bliskich. Natomiast jeżeli zupełnie nie masz ochoty na jedzenie, postaraj się wprowadzić do swojego jadłospisu doustne środki spożywcze specjalnego przeznaczenia medycznego, które ze względu na swój skład i niewielką objętość będą mogły w kryzysowych sytuacjach zastąpić pełnowartościowy posiłek. POBERZ: DARMOWY PORADNIK DLA PACJENTÓW